Σχέσεις και επικοινωνία

                           Γράφει η Νατάσσα Οικονόμου -Ψυχολόγος

     Στη σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα πολλοί άνθρωποι δοκιμάζουν εντάσεις και δυσκολίες στις βασικές σχέσεις της προσωπικής τους ζωής. Ιδιαίτερα οι ερωτικές και συζυγικές σχέσεις διαταράσσονται σοβαρά από εξωπραγματικές προσδοκίες, σύγχυση ρόλων, προβλήματα επικοινωνίας, παρεμβάσεις τρίτων, δυσκολίες στη διαχείριση των οικονομικών πόρων. Τραυματικές εμπειρίες από την παιδική ηλικία ή από προηγούμενες σχέσεις, ανασφάλειες, φόβοι και εσωτερικές συγκρούσεις δεν μας επιτρέπουν να αντιμετωπίσουμε με διαύγεια, καθαρότητα και δημιουργική υπομονή το σύντροφό μας.

     Οι σχέσεις είναι ζωντανοί οργανισμοί που περνούν από συνεχή κριτική. Μέσα σε αυτές οι άνθρωποι καλούνται να επικοινωνήσουν και να κάνουν διαπραγματεύσεις για να θέσουν νέους όρους συνύπαρξης. Διανύοντας τους καιρούς της μοναξιάς, της εσωστρέφειας και της προσωπικής αδυναμίας, αποτελεί κοινή παραδοχή ότι οι σχέσεις έχουν γίνει ιδιαίτερα δύσκολες. Κάποιες δεν θα αντέξουν την πίεση και θα τερματιστούν γιατί στηρίχθηκαν σε σαθρά θεμέλια, ενώ άλλες θα δυναμώσουν και θα γίνουν πιο σταθερές. Δέσμευση για αρκετούς σημαίνει φυλάκιση, κατάργηση της προσωπικής ελευθερίας, της αυτονομίας και της ανεξαρτησίας τους αφού χρειάζεται να ξεφύγουν από τα στενά πλαίσια του εαυτού τους και να ασχοληθούν και με τις ανάγκες ενός άλλου ανθρώπου.

     Η οικειότητα είναι μια κατάσταση πραγματικής γνωριμίας και πλησιάσματος. Συμβαίνει όταν ρίχνεις τις μάσκες και αφήνεις τον άλλο να δει ποιος πραγματικά είσαι. Πολλοί προτιμούν να υπάρχουν μέσα από ταμπέλες ή τίτλους γιατί έτσι αισθάνονται ασφαλείς. Σε αυτή την κοινωνία που από μικρούς μας μαθαίνει να μπαίνουμε σε καλούπια, να λειτουργούμε «όπως πρέπει» και να είμαστε επιφυλακτικοί είναι ιδιαίτερα δύσκολο να δείξουμε τον αληθινό μας εαυτό και τις αδυναμίες που τυχόν έχουμε.

     Με το πέρασμα του χρόνου συχνά η αγάπη και ο αμοιβαίος σεβασμός δίνουν την θέση τους στην απογοήτευση, την οργή, τις αρνητικές κριτικές, τα αισθήματα εγκατάλειψης και παραμέλησης. Η σχέση αντί να είναι πηγή χαράς και δημιουργίας γίνεται πηγή οδύνης. Νιώθουμε πως ο σύντροφός μας δεν μας καταλαβαίνει, είναι αδιάφορος ή επιθετικός, ενώ έχει υπερβολικές απαιτήσεις. Δεν φαίνεται διατεθειμένος να αλλάξει και οι δικές μας παρατηρήσεις όχι μόνο δεν έχουν τα επιθυμητά αποτελέσματα αλλά δυσκολεύουν ακόμη περισσότερο την κατάσταση. Αν θέλουμε πραγματικά να βοηθήσουμε την σχέση είναι προτιμότερο να στραφούμε προς τον εαυτό μας, να συνειδητοποιήσουμε τα δικά μας λάθη και να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε την συμπεριφορά του άλλου.

     Ο Ellis, ένας από τους πρώτους θεωρητικούς που πρότεινε μια γνωστική προσέγγιση στη θεραπεία με ζευγάρια, διατύπωσε την πρόταση ότι η δυσλειτουργία στο γάμο εμφανίζεται όταν οι σύντροφοι συντηρούν μη ρεαλιστικές και απόλυτες πεποιθήσεις για την σχέση τους κάνοντας αρκετά αρνητικές κριτικές όταν βιώσουν απογοήτευση. Τα διαταραγμένα συναισθήματα δεν προκαλούνται απλά από τους κακούς χειρισμός του ενός ή από άλλα αντίξοα γεγονότα, αλλά από τις απόψεις που έχουμε για τις πράξεις του άλλου και για τις δύσκολες περιστάσεις της ζωής. Για να υπάρξει σε μια σχέση σταθερότητα και διάρκεια στο χρόνο είναι απαραίτητη μια θετική αυτοαντίληψη. Η ανεξαρτησία, μια ζωή γεμάτη φίλους, ενδιαφέροντα και προοπτικές, δείχνει ανθρώπους που θέλουν να προσθέσουν με τη συντροφικότητα μια ακόμη πηγή ικανοποίησης στη καθημερινότητά τους και όχι να στηριχθούν ολοκληρωτικά στον άλλο. Μπορεί να είναι λογική επιθυμία η σταθερότητα των σχέσεων, αλλά είναι  αγχωτικό όταν γίνεται ανάγκη συναισθηματικής επιβίωσης.

     Ο χωρισμός είναι ένα είδος απώλειας, γι’αυτό και εμπεριέχει το στοιχείο του πένθους. Ειδικά σε περιπτώσεις μακροχρόνιων δεσμών, το άτομο βλέπει όλο τον κόσμο του να αναποδογυρίζει, να διαλύεται. Όλα διαταράσσονται, η ρουτίνα του, οι ευθύνες του, οι σχέσεις με τους φίλους του και πάνω από όλα η ταυτότητά του. Νιώθει ξαφνικά μετέωρο και αναρωτιέται πως θα ζήσει χωρίς τον σύντροφό του, αν θα βρει κάποιον άλλο, αν θα μείνει μόνο για την υπόλοιπη ζωή του. Οι περισσότεροι άνθρωποι ξεκινούν με ενθουσιασμό και αισιοδοξία μια σχέση, οπότε όταν αυτή αποτύχει νιώθουν απογοήτευση, ματαίωση και θλίψη. Ο χωρισμός συνήθως συνοδεύεται από κλείσιμο στον εαυτό και απομόνωση. Σταδιακά αρχίζει το άνοιγμα προς τον έξω κόσμο, το οποίο επιτρέπει στο άτομο να δημιουργήσει ξανά σχέσεις εμπιστοσύνης και να στηριχτεί σε αυτές για να ανακουφιστεί από τον πόνο των πληγών του.

     Από την άλλη πλευρά, αληθινή κατανόηση του συντρόφου δεν σημαίνει θεωρητική ερμηνεία των σκέψεων και των αισθημάτων του, αλλά βιωματική συμμετοχή στην πραγματικότητα που εκείνος βλέπει και αισθάνεται. Επικοινωνώ δημιουργικά όταν εκτιμώ και αποδέχομαι τη γνώμη του άλλου χωρίς να εξετάζω αν είναι σωστή ή λάθος, όταν εκφράζω αυτό που πιστεύω με ζεστασιά και κατανόηση. Η άνευ όρων αποδοχή των αισθημάτων που έχει ο σύντροφός μας δημιουργεί το κατάλληλο, υποστηρικτικό περιβάλλον που θα τον βοηθήσει να αναπτύξει τις δυνατότητες αλλαγής που κρύβονται μέσα του. Αντίθετα οι παρορμητικές προσπάθειες για να τον αλλάξουμε, τον κάνουν να νιώθει ανίκανος και τον οδηγούν στο να γίνεται αμυντικός απορρίπτοντας αυτό που του λέμε.

     Χαρακτηριστικό στοιχείο της ανθρώπινης φύσης είναι η κοινή ζωή. Οι διαφορές σε ένα ζευγάρι αποτελούν αναπόσπαστο μέρος αυτής της ζωής. Το σημαντικό είναι να επιλύονται τα προβλήματα και να μαθαίνουμε μέσα από τον κάθε διαπληκτισμό ώστε να βελτιωθούμε τόσο σε επίπεδο προσωπικότητας όσο και σχέσης.